
MetroFM; Centro Nacional Chega (CNC) no autoridade munisípiu Díli komemora masakre loron 5 fulan setembru liuhusi semináriu ne’ebé hala’o iha Glory Jeans Colmera Díli, kinta feira (04/09/2025) ne’e, ho tema “Transmite Memoria Setembru Sangreto Ba Foin-Sa’e Ultrapasa Mentalidade Violentu, Hametin Kultura Paz” no sub tópiku “Ha’u Mate, Imi Konta Ha’u nia Memoria No Kuida Ha’u Nia Família Hanesan Imi Nia Familia”.
Komisaun Organizadora masakre 5 de setembru Raimundo Matos Soares hateten, objetivu husi komemorasaun ida ne’e atu kontinua memoriza istória luta hotu ne’ebé povu no asua’in sira husik hela ba jerasaun foun sira.
“Atu hato’o de’it katak atividades ida ne’e liuhusi servisu kolaborasaun ho Centro Nacional Chega hodi nune’e komemorasaun ba loron masakre 5 setembru noventa nove nian, CNC nu’udar instituisaun públiku ne’ebé maka nia servisu ida mak oinsá rekolla, elabora istória sira ne’e inklui atividade sira, iha semana rua liubá vítima sira ami tur hamutuk fó hanoin ba malu oinsá para ita bele komemora loron ida ne’e, iha fatin-fatin ita komemora bebeik so ida ne’e mak ita foin komemora dala ida, liuhusi komemorasaun ne’e mak ita bele hato’o informasaun istória memoria sira ne’ebé mak tinan ruanulu resin neen liubá akontese”, hateten Raimundo.
Raimundo mós afirma, komisaun asosiasaun halibur mate restu masakre ne’e, hamutuk no identifika sobrevivente balun ne’ebé to daudaun ne’e seidauk hetan sira-nia direitu.
Iha biban ne’e mós prezidente autoridade munisípiu Díli Francisco dos Santos konta istória kona-ba akontesimentu masakre loron 5 fulan setembru tinan 1999 ba estudante sira ne’ebé partisipa iha komemorasaun ne’e.
“Ita-nia jerasaun foun ka ita-nia oan ka alin sira, sira oituan tebetebes, tanba ne’e mak ha’u triste, tanba selae ita sobreviventes sira ne’e mak konta istória ba malu hodi rona malu, ita sira ne’e atu fahe oituan atu memoriza ita-nia oan sira nafatin ba nafatin hanoin ita-nia istória, ita-nia oan sira hakarak rona istória, aban bainrua karik konvida estudante barak liu, liu-liu sekundáriu sira nune’e bele kontinua ita-nia istória, tenke tau istória ne’e loloos labele baralla ita-nia oan sira, líder nasionál sira tenke hatuur istória loloos labele konta istória tuir gostu de’it”, dehan PA Díli.
Francisco dos Santos mós realsa, loron 5 fulan setembru importante ba jerasaun kontinuadór sira atu hatene istória luta nian nune’e labele lakon leet de’it.
Sorin seluk kordenadór halibur vítima Domingos Pinto Moniz “Atai” haktuir, luta ba libertasaun nasionál la’ós fasil maibé liuhusi prosesu oin-oin mak hetan Liberdade.
“Kona-ba lala’ok masakre 5 setembru tama iha ami-nia knaar ne’ebé asosiasaun vítima buka atu halibur masakre hotu-hotu atu fó valorizasaun, konsiderasaun liuhusi meius seminar sira hanesan ne’e para ema bele loke-an bele hatene malu para aban bainrua ita rejistu sira karik ita hatene ona sira mak ne’e, selae ita bele rejistu sala, tanba ne’e mak ezisténsia mosu asosiasaun vítima depois de CAVR hotu iha 2005 CVA hotu iha 2008, 2009 asosiasaun vítima ami bolu malu munisípiu sanulu resin tolu liuhusi orientadór mak señor José Luis Oliveira harii asosiasaun ida ne’e i ohin halo ba dezaseis anos”, afirma Domingos.
Tuir Domingos Pinto Moniz katak, dadaun ne’e komisaun halibur vítima rejista ona totál sobrevivente rihun tolu resin iha Centro Nacional Chega.
Partisipa iha semináriu ba komemorasaun setembru sangreto ne’e partisipa másimu husi vítima, konvidadu sira inklui estudante sira iha kapitál Díli.
*
Hakerek testu : Vasco
Editora : Ana




