Dili. 26/05/2025, Timor Leste sei hetan admisaun formal hanesan membru Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) nian durante simeira husi xefe estadu sira no governu ba dala haatnulu resin hitu (47) husi organizasaun rejionál, ne’ebé sei hala’o iha Kuala Lumpur Iha fulan outubru tinan 2025.
Primeiru-Ministru Malázia, Dato’ Seri Anwar Ibrahim hateten, iha sesaun plenária husi simeira ASEAN hanesan momentu importante ba Timor Leste nomós ba familia ASEAN tomak.
“Ida-ne’e nu’udar momentu istóriku ida, la’ós de’it ba Timor-Leste, maibé ba família ASEAN tomak. Jornada Timor-Leste nian ba adezaun plena reflete ita-nia vizaun koletiva kona-ba ASEAN ida ne’ebé unida, koeziva no orientada ba futuru”.
PM Malázia mós agradese ba parseiru rejionál no internasionál sira hotu ne’ebé kontribui ba alkansa pasu ida ne’e, hodi rekoñese esforsu hamutuk ne’ebé halo durante prosesu ne’e.
Timor-Leste nia adezaun plena ba ASEAN prepara ona dezde iha fulan-novembru 2022, Estadu membru sira konkorda, hodi integra nasaun ne’e, fó ba nia estatutu observadór ho partisipasaun plena iha reuniaun sira no simeira sira.
Roteiru ba Adezaun Plena, ne’ebé konkorda iha tinan 2023, estabelese kritériu tékniku sira no institusional sira ne’ebé durante ne’e Timor-Leste implementa ho apoiu hosi Estadu membru sira ASEAN nian no Sekretariadu ASEAN nian.
Delegasaun TL ba Simeira ba dala 46 lidera hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, no inklui membru governu balun.
Iha loron hirak antes sesaun plenária, delegasaun partisipa ativamente iha enkontru prinsipál sira hosi pilár tolu komunidade ASEAN nian Polítiku-Seguransa, Ekonómiku no Sósiu-kulturál iha ne’ebé aprezenta progresu sira ne’ebé halo ona hodi kumpre Roteiru.
Durante Reuniaun Konsellu Komunidade Ekonómika ASEAN nian ba dala 25, Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus, Francisco Kalbuadi Lay afirma katak, membru sira ASEAN deklara ona sira nia apoiu ba TL.
“kuaze nasaun membru sira hotu ASEAN nian deklara tiha ona sira-nia apoiu ba adezaun plena Timor-Leste nian”.
Alende ne’e, Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Rangel, partisipa iha Reuniaun Funsionáriu Importante sira ASEAN (SOM) nian, ne’ebé hala’o iha loron 24 fulan maiu, no akompaña ho Vise-Ministru Komérsiu no Indústria, Augusto Júnior Trindade, iha asinatura Memorandu Entendimentu ida ho Institutu Investigasaun Ekonómika ba ASEAN no Ázia Orientál (ERIA), ho objetivu atu apoia formulasaun polítikas públika sira ne’ebé aliña ho objetivu sira integrasaun rejionál nian.
Durante konferénsia imprensa hafoin reuniaun ministeriál sira, ministru Negósius Estranjeirus Malázia nian, Dato’ Seri Utama Haji Mohamad bin Haji Hasan, subliña tiha ona, iha konferénsia imprensa, fó apoiu metin ba adezaun plena TL nian.
fontes informasaun husi : https://timor-leste.gov.tl/?p=43569&lang=tp&n=1




